Gece Devriyesi

Ressam: Rembrandt Harmenszoon van Rijn

Eserin Bitiş Tarihi: 1642

Eserin Bulunduğu Yer: Rijksmuseum, Amsterdam

(Müzeyi sanal olarak gezmek ve tablonun bir duvarı kaplayan orijinal boyuttaki aslını görmek için buraya tıklayın)

Eserin Gerçek Boyutu: 363 cm x 437 cm

Tür: Tür resmi

Stil: Barok / Felemenk Barok

Teknik: Yağlıboya

Diğer Bilgiler: Tablo 330 kg. gelmektedir.

2015 yılının ilk aylarında yazdığım bu inceleme ve bilgi yazısını tekrar gözden geçirerek huzurlarınıza sunuyorum. Açıkçası bunca yıldan sonra bile en çok giriş yapmakta ve nereden başlayacağımı bulma konusunda sorun yaşıyorum. Çünkü eserler hakkında anlatmak istediğim o kadar çok bilgi var ki, bir şeyleri kaçırma ve okuyucuyu sıkma korkusu biraz benim de gerilmeme neden oluyor. Umarım gördüğüm, hissettiğim ve öğrendiğim her şeyi yeteri kadar aktarabilirim. Tablolarla ilgili eksik olduğunu ya da yanlış olduğunu düşündüğünüz her türlü bilgiyi yorum olarak paylaşabilirsiniz, böylece diğer okuyucular da bundan faydalanabileceklerdir.

1642 yılında Rembrandt tarafından boyanan ve Barok resim sanatının dünyaca ünlü örneklerinden biri olan Gece Devriyesi (De Nachtwacht), Hollanda tarihini en iyi temsil eden eserdir. Tablonun ismi Rembrandt yaşarken "Yüzbaşı Frans Banning Cocq ve Teğmen Willem van Ruytenburch Birliği Yürüyüşe Hazırlanıyor" adıyla anılıyordu. Ancak zaman içerisinde bildiğimiz kadarıyla tabloda meydana gelen kararmalar nedeniyle isminin "Gece Devriyesi" olarak değiştirilmesine karar verilmiş.

Tabloya bakan izleyicinin ilk dikkatini çeken olay, nispeten orta hatta ve ön plandaki bulunan kişilerdir. Bunlar, iki erkek ve bir kadın figürü. Beyaz yakalı, siyah giysiler içinde ve rütbesini gösteren kırmızı kuşağıyla dikkat çeken kişi Yüzbaşı Frans Banning Cocq. Yönettiği yirmi sekiz kişilik askeri birliğe liderlik edip hareketlenmeleri için yol gösterirken hemen yanında bulunan kişiyle konuşuyor. Daha açık renk üniforma içindeki bu kişi ise Teğmen Willem van Ruytenburch. Her ne kadar izleyici rütbesinden dolayı yüzbaşının teğmene emirler yağdırdığını düşünse de teğmenin emir alır gibi bir duruşu yok. Tablonun bu kadar ilgi çekici olmasının nedenlerinden biri de budur.

Figürlerin neredeyse tamamı askeri birliğe dair izler taşıyor. Bu yüzden bahsederken askeri birlik (ya da milis) diye genelleme yaparak bahsediyorum fakat yakınlaştırarak baktığınız zaman bando takımından tutun da maskotlara kadar türlü türlü resmedilmiş figürler görebilirsiniz. Örneğin, rahatlıkla görebileceğimiz birkaçından söz edelim; resmin sol tarafından bulunan kırmızı giysili adam, birliğin askeri kısmından biri ve elinde uzun namlulu bir silah taşıyor. Silahşörün hemen arkasında ise eserdeki tek kadın figürünü görüyoruz. Eğer dikkatli bir izleyiciyseniz burada garip bir detay ilginizi çekebilir. Kızın belindeki ipe ayaklarından bağlı olan ölü tavuk. Ben bunu şahsen çok ilginç bulmuştum. Eser çok fazla hasar alıp restore edildiği için kaybolmaya yüz tutmuş bir başka detay daha var, o da kızın yine eteğinden sallanan kadeh ya da kupa benzeri bir obje. Bunların her ikisi de askeri birliğin simgelerinden. Sanat eleştirmenleri bu noktada iki farklı görüş bildiriyor. Bazılarına göre bu kız askeri birliğin maskotu bazılarına göre ise Fransa Kraliçesi Maria de Medici'nin Hollanda ziyaretine karşılamaya hazırlanışı olarak yorumlanıyor.

Şimdi yüzbaşı ve teğmen dışında kalan figürlere teker teker bakalım. Her figürün baktığı nokta açı olarak bir diğerinden farklı. Her biri farklı bir şeyle uğraşıyor, birbirlerinden bağımsızlar, her birinin yüzünden farklı bir duygu okunabiliyor ancak bir aradalar. Mesela arkada bir figür elinde Leeuwarden bayrağını coşkuyla sallarken başka bir figür yüzü yorgun ve solgun, elindeki kılıcıyla öylece durmakta.

Bir diğer ilgi çekici unsursa resmin sağ üst kısmında zor fark edilen kalkan vb. bir obje. Bu kalkanda resimde bulunan figürlerin isimleri Rembrandt'tan habersiz, 1650 yılında sonradan yazılmış.

Ressam, ışık-gölge chiaroscuro yöntemi ile koyu renkli bir arka plan üzerine parlak renkli figürleri resmettiği için izleyici eserden bu kadar çok etkileniyor doğrusu. Haliyle resme ilk bakan kişi, yukarıda da belirttiğimiz gibi parlak noktalara diğer bir deyişle resmin en önemli figürlerine (yüzbaşı, teğmen ve kız) odaklanıyor. Geri planda kalan mekan mimarisi ise(kolonlar vs.) karanlık etki nedeniyle neredeyse görünmez hale geliyor.

Tabloda özellikle beni büyüleyen farklı bir çekim var. İlerleyen dönemlerde daha çok denk geleceğiz. Çoğu ressam genellikle askeri birlikleri resmederken sabit bir poz kullanır oysa Rembrandt yüzbaşının birliği harekete geçirecek emri verdiği anı göstermiş bizlere. Ön plandaki figürler hazırlanmaya başlamışlar ama geri plandaki figürler daha komutadan habersizmiş gibi. (Demek ki henüz onlara geçmemiş) Yüzbaşının verdiği bu emirle hareketlenmiş görünen ön plan ve arka planın durgunluğu/sessizliği tuhaf bir çelişki hatta gerilim yaratıyor. Bu da izleyiciyi deyim yerindeyse büyülüyor.

Son Olarak

Eserin ismi konusu tam bir muamma: Yüzbaşı Franz Banning Cocq ve Teğmen Willem van Ruytenburch'un Birliği Yürüyüşe Hazırlanıyor ismi zamanla Franz Banning Cocq ve Milis Birliği'ne ve son olarak Gece Devriyesi'ne kısaltılmış. Tablonun zaman içinde uğradığı hasar ve üst üste yapılan restorasyon çalışmaları nedeniyle tablonun gerçek renklerinin kısmen kapatılmış olması, resimdeki karanlığın giderek artması. Ve sonunda sanki siyah ince tül perde indirilmiş gibi bir görünüme sahip olması isminin değişmesine neden olmuştur.

Her ne kadar isminde devriye kelimesi geçse de, 28 figürden oluşan askeri birlik devriye yapmak, taşkınlıkları durdurmak veya şehri savunmak için değil daha çok sosyal ve sportif amaçlı bir buluşma düzenlemişler. O dönemlerde Hollanda altın çağını yaşadığı için askeri birlikler de barış ve sükunetten yanaydılar. Bunu ön planda bulunan yüzbaşı ve teğmenin rahat görünen tavırlarından da anlayabiliriz.

363 cm x 437 cm ebatlarındaki bu eser, 1715 senesinde (Rembrandt'ın ölümünden 46 sene sonra) askeri mahkemeye asılmak istendi. Fakat tablo duvara çok büyük geldiği için üç tarafından aşağı yukarı 30′ar cm. kesildi ve bir iki figürden feragat edildi. 1885 yılında Rijksmuseum'a alındı. Fakat talihsiz eserin başına gelenler burada da bitmiyor. 1975 yılında bir öğretmen "Frans Banning(yüzbaşı) şeytana benziyor, onu yok etmek lazım." diyerek resme bıçakla saldırdı. Bu saldırı, Amsterdam'da halka açık olacak şekilde camla kaplı bir alanda yapılan 8 aylık restorasyonla düzeltildi. Lakin bu düzelti, uyuşturucu bağımlısı biri tarafından yapılan asitli saldırıyla bozuldu ama eserin kendisine zarar gelmedi.

Burada resmin kesip atılan bölümlerini görebilirsiniz.

Ve son olarak eklemek istediğim bir nokta daha var. Tablonun bu sabah tekrar restorasyona alındığını öğrendim. Dilerseniz site üzerinden restorasyonu takip edebilirsiniz.

Okuduğunuz için teşekkürler.

♥